Περί αυτοκτονίας σε καιρούς κρίσης


Υπάρχει ένα πλήθος διάσημων αυτοχείρων από τα χρόνια της Βίβλου ώς σήμερα. Πρόσωπα υπαρκτά, μυθικά, ιστορικά ή ήρωες λογοτεχνίας και καλλιτέχνες όπως: ο Ιούδας Ισκαριώτης, οι Ρωμαίος και Ιουλιέττα, οι Σουλιώτισσες, ο Σωκράτης, η Μέριλυν Μονρόε… Ο κατάλογος είναι ατελείωτος.

Υπάρχουν διαφορετικοί τύποι αυτοκτονίας και έτσι δεν μπορούμε να αποδώσουμε την πράξη μόνο σε ψυχολογικά ή κοινωνικά αίτια, αλλά κάθε περίπτωση πρέπει να εξετάζεται μέσα στο δικό της πλαίσιο και εποχή.

Πριν τον Γάλλο κοινωνιολόγο Emile Durkheim, η αυτοκτονία θεωρείτο μία πράξη προσβολής απέναντι στα θεία, το ανθρώπινο γένος ή το κράτος ή ως μία πράξη που ήταν το αποτέλεσμα έκστασης ή δαιμονικής κατοχής.

Υπάρχει βέβαια και το κίνημα του ρομαντισμού στη Γερμανία που κατά κάποιον τρόπο εξωραΐζει τον θάνατο και τον συνδέει με τη ματαιότητα του ανέφικτου (π.χ. πλατωνικού έρωτα που ποτέ δεν εκπληρώνεται). Μία σύγχρονη μετεξέλιξη του ρομαντισμού θα μπορούσαμε να δούμε στο γκόθικ και τα σύμβολα θανάτου με τα οποία επενδύεται σήμερα.

Ο Durkheim (πατέρας της κοινωνολογίας) είναι ο πρώτος που καταφέρνει να στρέψει το ενδιαφέρον στην σύνδεση της αυτοκτονικής πράξης με την κοινωνία. Είδε στην αυτοκτονία τον τρόπο με τον οποίο αλληλεπιδρά η κοινωνία με τα άτομα και πώς οι ατομικές πράξεις αντανακλούν κάτι από τη φύση και τη δομή των κοινωνιών τους. Διέκρινε τέσσερις βασικές κατηγορίες αυτοκτονιών:

-την ορθολογική και αλτρουιστική (βλ. Ρωμαίος και Ιουλιέττα)
-εκδικητική (ως ψυχολογική έκφραση)
-χαοτική (της ψυχικής ασθένειας)
-ανομίας (στην περίπτωση αυτή, η αυτοκτονία είναι σχεδόν ένας δείκτης του βαθμού συνοχής μιας κοινωνίας).

Ο Freud παρ’όλο που σε κείμενα του όπως «Ο πολιτισμός πηγή δυσφορίας», «Τοτέμ και ταμπού», «Ο Μωυσής και ο μονοθεϊσμός» έδειξε έντονο ενδιαφέρον για την συνάντηση κοινωνίας και ατόμου, στο θέμα της αυτοκτονίας απέδωσε στον αυτόχειρα μία επιθυμία για φόνο κάποιου άλλου που όμως δεν κατόρθωσε να την υλοποιήσει και έτσι την έστρεψε προς τον ίδιο τον εαυτό του.

Υπάρχουν και απόψεις όπως αυτή του John Mann που υποστηρίζουν την ύπαρξη μίας εγκεφαλικής ή οργανικής δυσλειτουργίας, όπως ανωμαλίες στους νευροδιαβιβαστές ή στη σεροτονίνη. Και εδώ αναγνωρίζεται σίγουρα η περίπτωση της βαριάς ψυχοπαθολογίας.

Όπως και να έχει, συμφωνώ με την άποψη του Edwin Shneidman, ότι κάθε αυτοκτονία συνοδεύεται από έναν αμείλικτο ψυχικό πόνο-ανεξάρτητα από την αιτία του.

Το θέμα της αυτοκτονίας γίνεται σήμερα εξαιρετικά επικαίρο, καθώς τα τελευταία δύο χρόνια έχουμε περίπου τρεις αυτοκτονίες κάθε δύο μέρες στην Ελλάδα και αύξηση 22% σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια.

Μία τέτοια αύξηση δεν μπορούμε να την αποδώσουμε μόνο σε προσωπικά ή ψυχιατρικά προβλήματα, υιοθετώντας μονοδιάστατη ψυχολογική προσέγγιση και απομονώνοντας την πράξη από την κοινωνική της διάσταση.

Αντίθετα, σε αυτόν τον τύπο αυτοκτονίας φαίνεται να συναντιέται το προσωπικό με το κοινωνικό. Μία απόδοση πάλι μόνο σε κοινωνικά αίτια, δεν θα μπορούσε να εξηγήσει γιατί τα υπόλοιπα υποκείμενα που βρίσκονται σε παρόμοια θέση-καθώς η κρίση είναι γενική και βάλλει όλους-δεν επιχειρούν να αυτοκτονήσουν.

Έτσι, πρέπει να λάβουμε επίσης υπόψη σε κάθε περίπτωση, την οικογενειακή ιστορία και τα βιώματα του υποκειμένου, την ύπαρξη ή μη ικανοποιητικών σχέσεων στη ζωή του, στοιχεία προσωπικότητας, τη σωματική και ψυχική του υγεία και πώς αυτά συναντιούνται με τα προβλήματα που φέρει η κρίση (ανεργία, χρέη κλπ). Επίσης, ο ρόλος των ΜΜΕ και ιδιαίτερα των δελτίων ειδήσεων, δεν πρέπει να παραγνωρίζεται, καθώς ενισχύει τον φόβο, την αγωνία και το άγχος, συμβάλλοντας στην απόγνωση. Από-γνωση και κρίση πάνε μαζί καθώς δεν έχουμε ούτε τα γνωστικά ούτε προηγούμενα παρόμοια βιώματα για να μπορέσουμε να κατανοήσουμε τι ακριβώς συμβαίνει και πώς μπορούμε να τοποθετηθούμε απέναντι σε αυτό. Ο φόβος του αγνώστου παραλύει κάποιους συνανθρώπους μας.

Πολλοί έχουν συνδέσει το πόσο αξίζουν με τη δουλειά τους ή με τα χρήματα που κερδίζουν. Αυτή η στάση τους καθιστά εξαιρετικά ευάλωτους σε περιόδους κρίσης, ανεργίας και μείωσης ρευστότητας, αφού η απώλεια εργασίας ή η μείωση του εισοδήματος, τους κάνει να αισθάνονται ότι δεν αξίζουν. Το πλήγμα στην αυτοεκτίμηση είναι ισχυρό σε αυτή την περίπτωση και ιδιαίτερα σε ευάλωτους ναρκισσιστικά ψυχισμούς.

Η ψυχική οδύνη γίνεται δυσβάσταχτη και το υποκείμενο δεν βρίσκει δημιουργικές διεξόδους, όπως το να ζητήσει βοήθεια από το περιβάλλον του ή κάποιον ειδικό. Αυτό συμβαίνει γιατί έχει κλονιστεί η πίστη του. Η πίστη τόσο προς ένα καλύτερο αύριο, όσο και προς τον άλλο, αφού αισθάνεται ότι κανείς δεν μπορεί να τον βοηθήσει. Η πίστη είναι η βασική κινητήρια δύναμη που μας ενεργοποιεί και μέσω αυτής μπορούμε να εξέλθουμε από τις κακοτοπιές. Χωρίς πίστη δεν μπορεί άλλωστε να υπάρξει και αισιοδοξία αλλά μπλοκάρεται και η ψυχική ευελιξία, η δυνατότητα να μπορεί κανείς να βρει περισσότερες λύσεις από μία σε ένα πρόβλημα.

Η αυτοκτονία σε όλες τις περιπτώσεις φαίνεται να συνδέεται με την επιθυμία να ελέγξει κανείς το θάνατό του. Σε περιόδους κρίσης, τα υποκείμενα αισθάνονται ότι έχουν χάσει τον έλεγχο της ζωής τους. Η ανομία που επικαλείται ο Durkheim φαίνεται να ενισχύει αυτό το αίσθημα απουσίας ελέγχου. Έτσι, κάποιοι αποφασίζουν να ελέγξουν τουλάχιστον τον θάνατό τους.

Πάντως, η αυτοκτονία είναι μία πράξη τέλους και κατάληξης για το ίδιο το υποκείμενο αλλά αρχής για τα μέλη της οικογένειάς του. Δεν υπάρχουν περιθώρια επανόρθωσης. Οι αυτόχειρες σε μία οικογένεια στοιχειώνουν με την πράξη τους το γένος τους για πολλές δεκαετίες και συχνά βλέπουμε σε γενεαλογικά δέντρα την επανάληψη αυτοκτονιών ή απόπειρας αυτοκτονίας και σε επόμενες γενιές.

Από την άλλη, όσο θλιμμένος και απογοητευμένος κι αν είναι κάποιος, θα πρέπει νά’ χει κατά νου ότι στη ζωή τις καταιγίδες τις διαδέχεται κάποια στιγμή η νηνεμία. Άλλωστε είναι η φύση των πραγμάτων τέτοια.

Δήμητρα Σταύρου

Η Δήμητρα Σταύρου έχει σπουδές Ψυχολογίας στη Γαλλία και στην Ελλάδα και σπουδές στη Δραματοθεραπεία τετραετούς κύκλου. Έχει εργαστεί με φυλακισμένους, εξαρτημένους, ψυχωτικούς, ηθοποιούς, εφήβους στελέχοι επειχηρήσεων κ.ά.. Συντηρεί δυο μπλογκ www.drama-therapy.blogspot.com και www.drama-mediation.blogspot.com και αρθρογραφεί γύρω από θέματα που αφορούν στη δραματοθεραπεία ή στη ψυχολογία.
Σύνδεσμοι: website

 

people and ideas

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s